Hai decisións que retratan unha forma de entender a democracia. E despois están os silencios, que ás veces a retratan aínda mellor.
A negativa de Candia a permitir o acceso do Goberno ao Vello Cárcere de Lugo para celebrar o recoñecemento do espazo como Lugar de Memoria non pode despacharse como unha simple discrepancia institucional. O que está en xogo vai moito máis alá dun acto concreto, é a relación que unha parte da política segue mantendo coa memoria histórica e coa necesidade democrática de dignificar ás vítimas da represión franquista.
Porque o Vello Cárcere non é un edificio calquera. É un símbolo. Entre esas paredes quedaron historias de persecución, medo e sufrimento, pero tamén de resistencia e dignidade. Converter ese espazo nun Lugar de Memoria significa asumir que a democracia ten a obriga de lembrar, reparar e explicar. Significa entender que non pode existir convivencia sólida construída sobre o esquecemento imposto.
A memoria histórica nunca debería interpretarse como unha ameaza nin como unha batalla partidista. É unha cuestión de dereitos democráticos. De recoñecemento ás vítimas. De xustiza histórica. E tamén de responsabilidade colectiva para evitar que determinadas etapas escuras acaben diluídas entre a indiferencia e o paso do tempo.
Por iso resulta preocupante que, ante unha polémica desta dimensión simbólica, Alfonso Rueda opte por marcar distancias e asegurar que descoñecía a situación. Porque cando un presidente evita asumir responsabilidade sobre actuacións realizadas por cargos do seu propio espazo político, o problema xa non é só o descoñecemento, é a normalización da pasividade.
Galicia coñece ben esa cultura de medias palabras, de silencios calculados e de fume político que intenta ocultar o incendio de fondo. Cando se evita afrontar con claridade debates relacionados coa memoria histórica, o que realmente aflora é unha incomodidade profunda con todo aquilo que obriga a revisar o pasado e as responsabilidades herdadas.
Negarse a facilitar un acto institucional no Vello Cárcere non cambia a historia dese lugar. O que si fai é enviar unha mensaxe política moi clara sobre quen considera incómoda a memoria e quen segue vendo estes recoñecementos como unha concesión ideolóxica e non como un deber democrático.
Pero a memoria non desaparece porque se pechen portas. Ao contrario. Canto máis se intenta minimizar ou apartar, máis evidente se fai a necesidade de defendela.
Porque unha democracia madura non teme a súa historia. Explícaa, asúmea e honra a quen padeceu a violencia e a persecución. E porque o Vello Cárcere debería ser precisamente iso, un espazo para lembrar que sen memoria non hai democracia plenamente consciente de si mesma.
